AMERİKA REHBERİ

AMERİKAN PARA BİRİMİ VE BANKNOTLAR

 

Amerika birleşik devletleri para birimi dolardır ve 100 sent in bir araya gelmesiyle oluşur. Amerika’da kullanılan madeni paralar 1 cent, 5 cent (nickle), 10 (dime), ve 25 (quarter) yani diğer adıyla çeyrekliktir. Bunlar halk arasında çok fazla kullanılan terimlerdir ve isimlerinin öğrenilmesinde fayda vardır.

Kağıt para banknotları 1 dolar, 5 dolar, 10 dolar, 20 dolar, 50 dolar, 100 dolar dır. Bunların tamamına yakını, aynı boyda, aynı renkte ve aynı formatta olduğu için özellikle para alışverişiyle işi olan arkadaşların çok dikkatli olmaları gerekmektedir. Son yıllarda çıkan yeni 50 dolarlık paraların renkleri biraz daha diğerlerinden farklı olarak kahverengiye çalmaktadır. Kağıt paraların diğer bir ismi de ‘’bill’’ dir. Çok büyük metropolitlerde yaşamıyorsanız (New york, California, Sanfransisco, Florida vb) 100 dolarlık banknotu cebinizden çok fazla çıkarmamaya özen gösteriniz.

 

BANKADA HESAP AÇMAK

Amerika’ya geldiğinizde edinmeniz gereken şeylerin başında banka hesabı bulunmaktadır. Bunun size her zaman bir avantaj sağlayacağını, piyasada fazla nakit paranın dönmediğini ( günlük yapılması gerekenler hariç) görünce rahatça anlayacaksınız. Banka hesabı açtırırken dikkat etmeniz gereken en önemli şey seçtiğiniz bankanın (local) yani yerel bir banka değil de daha çok bütün Amerika çapında çalışan büyük bankalar olmasıdır (Bank of Amerika, Chase, Commerce Bank vb.). Özellikle work and travel örgencileri bunun faydasını çalışma süreci bittikten sonra olan seyahat esnasında göreceklerdir.

Hesap açma işlemi çok kolay bir işlemdir. Bu tavsiye edilen bankalardan hesap açtırmak isteyen öğrencinin sadece pasaportuyla gidip hesap açtırmak istemesini söylemesi bunun için yeterli olabilecektir. Genelde öğrenciye ‘’checkin or savings´’’ başlığı altında çek ya da tasarruf hesabı olarak iki seçenek sunulur. Work and travel öğrencileri bunlardan savings hesabını seçmelilerdir. Bunun Türkçe karşılığı ‘’tasarruf mevduatı hesabı’’ da diyebiliriz. Avantajı hem daha fazla faiz verir hem de yaşamsal ihtiyaçlarınızı karşılamada para çekebilmenizi sağlar.

 

KREDİ KARTLARI

Amerika Birleşik Devletleri'nde kredi kartı kullanımı çok yaygındır. Bankalar, kredi kartı şirketleri, petrol şirketleri, büyük mağazalar, alışverişlerde kullanılmak üzere kredi kartı verirler. Ekstreler kullanıcıya aylık olarak gönderilir. Eğer ödeme belli bir süre içinde yapılmazsa bir finansman ücreti hesaba eklenir. Kredi kartı başvurularında başvuranın minimum bir geliri olması şartı vardır.

Öğrenci olarak ilk başlarda bir kredi kartı almanız zor olabilir. Birçok bankalar özel şartlarla öğrencilere de kredi kartı vermektedir. Kredi kartınızın olmaması günlük yaşantınızı zorlaştırabilir. Kredi kartınızı kullanarak nakit çekebilirsiniz ama mali ücretler o anda işlemeye başlar.

Şunun da altını çizmemizde fayda var ki Amerika daki ‘’Credibility’’ sistemi çok gelişmiştir. Yavaş yavaş ülkemizde de uygulanmaya başlayan bu sistem kişinin bütün mali geçmişini görebilmektedir. Araba alırken, yeni hesap açtırırken, yeni kredi kartı alırken, ev kiralarken ve bunun gibi birçok yerde karşınıza çıkacak olumlu ya da olumsuz sizi etkileyecektir. Bunu kontrol etmenin tek yolu tek bir kredi kartı kullanmak ve kazandığınızdan çoğunu harcamamaktır.

 

PARA GÖNDERİMLERİ

Amerika’dan başka bir ülkeye para havalesi düşünüyorsanız bunun en garanti yolu ‘’Western Union’’ yada ‘’Money Gram’’ para transferi sistemleridir. Western union ile göndereceğiniz 1000 dolar yaklaşık 20 dakika içerisinde ve 29 dolar karşılığında karşı tarafta olacaktır. Money gram de ise bu 60 dakika ve 30 dolara çıkıyor. En garanti ve en hızlı yöntem bunlardır. Bunların yanında yüklü bir miktar göndermek istiyorsanız göndereceğiniz kişinin kişisel bilgileriyle Türkiye’deki bankanın swift kodu ve IBAN numaraları yeterli olacaktır. Fakat bu işlemin süresi 2-3 günü bulur.

 

AMERİKA' DA KONAKLAMA

Yolu Amerika ya düşenler için orada ki konaklamayı saglamak düşünüldüğü kadar zor ve zahmetli bir durum değildir. Şunu kesinlikle belirtmeliyiz ki Amerika’da her bütçeye göre ev, yurt, hostel, otel, apartman dairesi vb. bulunmaktadır. Work and Travel öğrencileri için özellikle konaklama problemi minimuma iniyor çünkü zaten konaklamalar öğrenci gitmeden önce işverenler ya da sponsorlar tarafından ayarlanıyor. Bunlar genellikle moteller ya da kiralık apartman daireleri olarak şekillenebiliyor.

Uzun süreli gitmeyi düşünen staj ya da dil eğitimi amaçlı giden arkadaşlarımız için birkaç tavsiyemiz olacaktır. Mutlaka arkadaşlarımız Amerika’ya gitmeden önce birtakım planlar ve ayarlamalar yapacaklar. Fakat bunların yanında oraya gittikten sonra ki fikir değişiklikleri çok etkili olacak. Çoğu okulu kampus içi konaklamayı öğrencisine sunar. Bu hem ogrenci için daha ekonomik hem de okul için ek bi gelir kaynağıdır. Yalnız bu durumun herkese uyup uymayacağı bir tartışma konusudur. Onun için size en büyük tavsiyemiz ‘’harekete geçin’’. Çünkü bahsettiğimiz gibi mutlaka sizin istediğiniz konaklama şeklini bulacaksınız. İster apartman kiralayabilirsiniz, isterseniz bir ailenin yanında kurulu bir düzene çok cüzi miktarlarda ücret ödeyip katılabilirsiniz. Hatta şansınız yaver gidip aileyle sıkı ilişkiler kurarsanız bu ücretten muaf bile olabilirisiniz.

Ev Kiralama:  Çoğu zaman kiralık ev ilanları ya da oda arkadaşı ya da ev arkadaşı arayan kişilerin ilanları bu birimlerin panolarına asılır.

ABD’de ev kiralayabilmek için farklı şartlar geçerlidir. Öncelikle ev kiralamak isteyen öğrencinin ev sahibinin isteğine göre bir süre için kontrata imza atması gerekmektedir. Bu süre çoğunlukla 1 yıldır. Fakat daha kısa süreli kira kontratları hatta çok sayıda olmasa da aylık kontrat yapan ev sahipleri ya da siteler bulunabilir. Kontrat süresi öğrencinin evde oturması zorunlu tarihleri belirtmektedir. Bu tarihin bitiminden önce evden çıkılması durumunda öğrencinin depozit olarak yatırdığı ($500-$1000) miktar yanacaktır. ABD’de ev kiralama için kiralayan kurum, site yönetimi ya da şahısa maddi olarak yeterlilik gösteren belgelerin sunulması gerekmektedir. Bu belge banka referans mektubu olabilir. Ayrıca bazı ev sahipler, kurum ya da site yönetimleri ABD’de ikamet eden bir garantör isteyebilir.

ABD’de kiralanacak evlerin çoğunda beyaz eşya olarak bilinen buzdolabı, fırın, ocak, bulaşık makinesi, klima vs. vardır. Ayrıca tüm mobilyaların bulunduğu eşyalı evlerde kiralanabilir. Bu tip evlerin kirası daha fazla olacaktır. Çoğu zaman kiraya elektrik, su, ısınma gibi giderler de dahildir. ABD’de ev kiraları şehre, bölgeye, semte ve evin durumuna göre değişiklik göstermektedir.

Yurtlar: ABD’de her okulun yurdu yoktur. Yaklaşık 3300 okulun %70 inde yurt vardır. Yurtların çoğu üniversite kampüsünün içerisindedir. Odalar genelde 2 kişilik olmakla birlikte tek kişilik odalar da mevcuttur. (bazen 3-4 kişilik odalar da olabilir.Odaların hepsinde yatak,masa ve dolaplar mevcuttur. Genellikle kat tuvaletleri ve banyoları vardır. Bazı okulların yurtlarında ise bu olanaklar her odada olabilmektedir. Yurt binalarında, çamaşırhane, TV odaları, jimnastik salonları, kafeterya ve/veya restaurantlar ve ses geçirmez odalar mevcuttur. İsteğe bağlı odalara telefon, TV ve ihtiyaç halinde bilgisayar, klima, kablolu TV başvuru karşılığı aynı gün bağlanabilir. Yurt yemekhanelerinde ve restoranlarında farklı kültürden öğrencilere hitap edebilecek yemekler servis edilmektedir. Öğrenci isteğe bağlı yemek servisi alabilir ya da bu ihtiyacını yemekhane dışında restoran, fastfood vs. farklı yerlere de giderebilir.

Aile Yanı: Ana dili İngilizce olan bir aile yanında konaklama, İngilizce eğitimin devamı niteliğini taşırken, öğrencinin sosyal hayatta yabancı dil pratiği yapabilmesine olanak sağlar. Amerikan kültürü ve yaşam tarzını tanıtmaya yardımcı olan aileler, okullar tarafından özenle seçilmekte ve gerekli standartlara uygunluğu periyodik olarak denetlenmektedir. Aile yanında konaklama, öğrencinin tercihine göre tek veya iki kişilik odalarda, tam veya yarım pansiyon şeklinde olabilir. Konaklanan aileyle herhangi bir sorun yaşanması durumunda öğrenci yeni bir ailenin yanına yerleştirilir.


SAĞLIK HİZMETLERİ

Amerika da olmazsa olmazlardan bir diğeri de sağlık sigortasıdır. Sağlık güvencesi asla ikinci plana atılmamalıdır. Amerika’da ki sağlık sistemi dünyanın en iyi ve en masraflı sağlık hizmetlerinden biridir. Hükümet tarafından bu konuya çok önem verilmekte, lakin bir o kadar da zorlaştırılıp karmaşık hale getirilmektedir. Sigortanızın neleri kapsayıp nelerde minimum hizmet sunduğuna çok dikkat etmelisiniz. Bu konuda size özellikle tavsiyemiz sigortanızı seçerken maliyet konusunda cömert olmanızdır. Çünkü bu konuda hesabını yapacağınız birkaç dolar size binlerce dolar olarak fatura halinde geri dönebilir. Genel olarak sigortanızın diş rahatsızlıklarını kapsamasına dikkat ediniz.

Diğer yandan Amerika’da ki sağlık sektörünü özel kılan şeylerin başında hızlı ve tam teşekküllü müdahale gelir. Herhangi acil bir durumda arayacağınız tek numaralar ‘0’ veya ‘ 911’ dir. Bütün Amerika çapında ortalama 3.5 dakika içerisinde kapınızda olurlar ve gerekli her türlü ilk yardım müdahalesini yaparlar. Ambulans hizmetleri, ilkyardım odası, ilaçlar, doktor hizmetleri ve tahlil ve işlemler doğrultusunda sizden ekstra ücret talep edilecektir.

Kendinizi kötü hissediyorsanız mümkün olduğunca evinizin yakınındaki kliniklere gitmeyi tercih edin. Ve her türlü problemde aynı kliniğe gitmeye özen gösterin Hastaneye gitme durumunda sizin için hem para hem de zaman kaybı olacaktır. Sürekli gittiğiniz kliniğin diğer bir avantajı sürekli gördüğünüz insanların sizin sağlık geçmişinizi bilebilmeleri ve buna uygun şekilde müdahale edebilecek olmalarıdır. Tedaviniz sırasında size sıkça sorular soracaklardır. Bu sorular size anlamsız ve gereksiz gelebilir lakin bu sorulara sabırlı bir şekilde en doğru cevapları vermelisiniz.

Diş sağlık hizmetine özellikle değinmemiz gerekir ki hiç beklenmediği anda sizi yakalayabilir ve yüzlerce dolarınıza mal olabilir. En basitinden diş çekme ücreti 300- 400 doları, herhangi bir kanal tedavisinin maliyeti 1000 - 1200 doları bulabilir. Bu sebeptendir ki kullanacağınız sağlık sigortasının mutlaka diş sağlığı masraflarını karşıladığından emin olunuz.

İlaç temin etme konusunda biraz zorlanabilirsiniz. Türkiye’deki gibi her köşe başında bir eczane dükkanı bulabileceğinizi düşünüyorsanız yanılıyorsunuz. Genellikle büyük marketlerin özel ‘PHARMACY’ bölümlerinden günlük hayatı kolaylaştıran ilaçları ve ekipmanları temin edebilirsiniz (ağrı kesici, bandaj vs.). fakat bunlarında yanında antibiyotik veyahut ciddi rahatsızlıkların ilaçlarını bu kadar rahat temin edemeyebilirsiniz. Bunlar için elinizde mutlaka bir doktor reçetesi bulunması gerekmektedir. Reçetesiz bu ilaçları temin etmeniz imkansızdır. Yalnız herhangi bir rahatsızlığınızda ‘PHARMACY’ lerdeki tıbbi memurlara danışmaktan kesinlikle çekinmeyin. Ellerinden geldikçe size yardımcı olmaya çalışırlar ya da size en uygun ilacı tavsiye ederler.  Durum olağandan daha ciddiyse mutlaka sizi bir doktorun görmesi tavsiye edilir.

 

ULAŞIM

Amerika da ulaşım sistemini giden arkadaşlarımız başta yadırgayabilirler. Çünkü her zaman her yerde diledikleri gibi toplu taşıma araçları bulamazlar. Bunun en büyük sebebi ise ülkenin çok büyük bir alana yayılması ve ülkenin çoğunun banliyölerden kurulu olmasıdır. Çoğu banliyöde ne bir otobüs nede dolmuş a benzer hiçbir şey bulamazsınız. Genellikle otomobil ve benzin fiyatlarının uygun olmasından dolayı 16 yaşını doldurmuş her bireyin kendine ait arabası vardır. Yalnız tabiki bu durum şehir içlerinde aynı değildir. Hatta şehir içlerinde yaşayan kişiler için araba tam bir külfet ve zahmettir. Park yeri problemi, vergisi, trafiği gibi birçok problemle karşılaşılacağı için genellikle şehir içlerinde yaşayan insanlar her türlü opsiyonun olduğu toplu taşım araçlarını seçmektedirler.

Amerika’ya work and travel ile giden öğrenciler için genellikle araba kiralamayı tavsiye ediyoruz. Çok cüzi fiyatlarla yapılacak bu uygulama ile hem kendilerine ciddi bir tecrübe kazandıracak, hem de farklı bir heyecan yaşatacaklardır. Çoğu firmanın 21 yaş sınırı koyduğu bu işlem Türk ehliyetiyle gerçekleşebilmektedir. Bunun için ciddi firmalar seçilmelidir (hertz, enterprise, advis, budget rent a car vs.). araba kiralarken dikkat etmeniz gereken en önemli husus mutlaka sigorta yaptırmanızdır. Birkaç dolar ekstra ücret ödeyerek yaptıracağınız  ‘Full coverage’ (herşeyi kapsayan, genel) sigortalarla başınıza gelebilecek sıkıntıları en aza indirebilirsiniz. Sigorta yaptırmazsanız kaza sonrası meydana gelecek her masrafı siz karşılamak durumunda kalırsınız.

Genel olarak amerikada birkaç ay süreyle egitim amaçlı giden arkadaşlarımız için araba satın almak en iyi yöntemdir. Her keseye göre araba bulunacagı gibi çok cüzi miktarlara bulunan arabaların durumları hiçte kötü değildir. 10-15 yaşında herhangi bir arabanın maliyeti en fazla 1500-3000 dolar arasındadır ve bu tarz arabalar sizi cok uzun bir süre idare eder. Araba satın alma işlemi de çok basittir. Alacağınız arabanın ‘Title’ (tapu) ile birlikte ‘DMV’ (department of motor vehicle) a gidip arabanızın alım satım vergisini ödeyip arabanıza yeni plakalar alırsınız. Bu plakaları aldıktan sonra 10 gün içerisinde arabanıza mutlaka o plaka üzerinden sigorta yaptırmanız gerekmektedir. Sigortasız araba kullanmanın cezası Amerika’da 1 ay hapistir. Ve ancak 1100 dolar kefalet ile serbest kalabilirsiniz. Dolayısıyla plakanıza sigorta yaptırmadan kesinlikle arabaya binmeyiniz.

Ehliyet almak hiç de zannedildiği kadar zor ve masraflı değildir. 1 aylık periyoda yayılmış bir işlemin sonunda alacağınız ehliyetin size zararından çok yararı olacaktır. Ehliyet almak için ödenecek ücret 15 dolardır. Bunun yanında DMV ye başvurulur. DMV de belgelere göre puanlama yapılır. Pasaport, sosyal güvenlik kartı ve I-20 en çok puan veren belgelerdir. Sırası ile yazılı sınav ve direksiyon sınavı olarak 2 aşamada gerçekleşen bu kolay işlemlerin ardından ehliyetinizi alabilirisiniz. Yazılı sınavı dilerseniz Türkçe olarak da alabilirsiniz.

Trafik kuralları ülkemizdekine benzese de uygulanış olarak çok daha katıdır. Trafik polisi yoktur ve genel polis trafiğe de bakar. İçkili araba kullananlara, aşırı hız yapanlara, kemer takmayanlara ağır cezalar verilir bu yüzden size önerimiz hapse kadar giden cezalardan etkilenmemeniz için trafik kurallarına  büyük bir ciddiyetle uymanızdır.plisler çok dikkatli ve hızlı, cezalar ise çok yüksektir. Alkollü araç kullanmaktan sonra en öneli ceza hali limitlerin üstünde hızlı araba kullanmaktır. Stop tabelalarına dikkatle uyunuz. Bu işaretleri gördüğünüz her yerde durunuz. Çünkü amerikan poisinin nereden ne zaman ne şekilde çıkacağı belli olmaz. Kurallara uyun ve boşuna ceza ödemeyin. Polis sizi durdurduğunda çok dikkatli olun. Kesinlikle arabadan inmeyin. Camı yarıya kadar indirip evraklarınızı hazırlayarak polisin sizin yanına gelmesini bekleyin. Abradan indiğiniz anda polisin ateş etme yetkisi vardır. Cezanız ile ilgili iki yolunuz vardır. Ya cezayı öderisiniz ya da mahkemede cezaya itiraz edersiniz. Tavsiyemiz kesinlikle polisle tartışmayın. İtirazınızı mahkemede dile getirisiniz.